SANDIK, SAVAŞ VE BAĞIMSIZ SİYASET: AMERİKAN SEÇİMLERİ ÜZERİNE
Deprecated: str_contains(): Passing null to parameter #1 ($haystack) of type string is deprecated in /home/yari7514/public_html/sosyalistkultur.com/wp-includes/shortcodes.php on line 246
8 Ekim’de Trump, Şubat ayında ABD ve İsrail’in başlattığı İran savaşında seçimlerden önce yeni saldırılar düzenlemeyeceğini açıkladı. ABD’nin İran’la “verimli” görüşmeler yürüttüğünü ve 3 Kasım’daki seçimlerden önce saldırıya geçmeyeceğini söyledi. Yani yeni bombalar sandık gününe kadar askıya alınmıştı. 3 Kasım’da seçmen sandığa gitti ve Demokratlar hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu kazanarak önemli bir siyasal başarı elde etti.
Peki bu tablo, Amerikan siyasal hayatında gerçekten köklü bir kırılmaya mı işaret ediyordu, yoksa kitlelerin birikmiş öfkesinin sandık takvimi aracılığıyla düzen sınırları içerisinde soğurulmasına mı?
Bu yazının savunduğu okuma şudur: Burada sonda söyleyeceğimiz şeyi en başta söylemenin yararlı olacağını düşünüyoruz. Seçim sonucu ne yalnızca bir kırılma ne de yalnızca bir soğurmadır. Sonucun anlamını belirleyecek olan, onu mümkün kılan toplumsal hareketlerin seçimden sonra kendi taleplerini ve örgütsel bağımsızlıklarını koruyup koruyamayacağıdır. Bu soruyu yanıtlamak için önce Amerikan sosyalist hareketinin tarihine, ardından bugünkü toplumsal basıncın kaynaklarına bakmak gerekiyor; çünkü sandığın anlamı, ancak sandığın dışında kalan mücadelelerle birlikte okunduğunda ortaya çıkar. Bu yüzden tarih yapraklarımızı 19.yüzyıla çevireceğiz.
GERİCİLİĞİN BAŞKENTİNDE SOSYALİST MÜCADELE : AMERİKAN SOLUNUN SİNOPSİSİ
ABD’nin bugünkü tekelci kapitalist yapısına bakarak bu ülkede geçmişte güçlü bir sosyalist hareketin var olamayacağını düşünmek, tarihsel gerçekliği gözden kaçırmak olur. 19. yüzyılın son çeyreğinde, özellikle 1890’lar itibarıyla serbest rekabetçi yapının yerini dev tröstlere bırakması ve sermayenin yoğunlaşmasıyla birlikte ABD, tekelci kapitalizm ve emperyalist bölüşüm evresine resmen adım atmıştı. Eugene V. Debs’in 1912 başkanlık seçimlerinde 900.370 oy alması, Amerikan sosyalist hareketinin dönemin siyasal hayatındaki ağırlığını gösteren önemli bir örnektir. Yalçın Küçük’ün de dikkat çektiği üzere, Amerikan sosyalist hareketi yalnızca seçimlere katılan bir parti örgütünden ibaret değildi. Socialist Party of America’nın gazeteleri, sendikalarla kurduğu ilişkiler ve işçi mahallelerindeki örgütlenmeleri vardı. 1912’de 113 bin üyeye ulaştığı belirtilen bu hareketin toplumsal tabanı, Amerikan kapitalizminin gelişimiyle birlikte ortadan kaybolmuş değildi.
Özellikle Alman göçmenlerin yoğun olduğu bölgelerde sosyalist hareketin güçlü bir örgütsel zemini bulunuyordu. 1848 devrimlerinin ardından Avrupa’dan ABD’ye göç eden siyasal sürgünlerin taşıdığı gelenek, Amerikan işçi hareketinin gelişiminde önemli bir rol oynadı. Haymarket olaylarından Milwaukee’deki Alman sosyalist örgütlenmelerine kadar uzanan bu tarih, göçmen işçilerin Amerikan sosyalizmi içerisindeki yerini ortaya koyar.
Illinois ve St. Louis çevresindeki Alman işçi toplulukları da bu açıdan dikkat çekicidir. 1911 belediye seçimlerinde Granite City, Grafton, O’Fallon ve Davis gibi yerleşimlerde sosyalist adayların belediye başkanlıklarını kazanması, bu hareketin yalnızca büyük kentlerde değil, daha küçük yerleşimlerde de siyasal karşılık bulabildiğini gösteriyordu. Bölgedeki Daily Alarm gazetesi ise sosyalist fikirlerin yayılmasında önemli bir yayın organıydı. Bu sayılabilecek örnekler sadece devasa metropollerde değil Amerikanın kırsalında da yankı ve karşılık bulduğunu bize gösteriyor.
Ancak Birinci Dünya Savaşı, bu hareketin karşısına yalnızca ideolojik değil, doğrudan devlet şiddetiyle desteklenen bir baskı mekanizması çıkardı. Savaş karşıtı sosyalistler, bir yandan Amerikan milliyetçiliğinin hedefi hâline gelirken diğer yandan Alman kökenleri nedeniyle daha fazla şüphe altında bırakıldılar. 1917 Rus Devrimi ve Almanya’da yükselen işçi hareketi, Amerikan egemen sınıflarının bu korkularını daha da büyütüyordu. Almanya’da grev sayısı 1915’te 141 iken 1917’de 562’ye yükselmiş, Ocak 1918’de Berlin’de yaklaşık 250 bin ile 400 bin arasında işçi barış talebiyle greve çıkmıştı.
ABD’de ise savaş karşıtı tutum, devletin güvenlik söylemi altında kriminalize edildi. Eugene Debs, savaşa karşı yaptığı konuşma nedeniyle Casusluk Yasası kapsamında on yıl hapis cezasına çarptırıldı. Victor Berger’in Milwaukee Leader gazetesi, posta ayrıcalıklarının kaldırılması yoluyla baskı altına alındı. Almanca konuşmak, Almanca eğitim vermek ve Alman kültürünü yaşatmak dahi şüphe konusu hâline geldi. Sokak ve yiyecek isimleri İngilizceleştirildi; Almanca kitaplar yakıldı, okullarda Almanca dersleri kaldırıldı, bazı kiliseler isimlerinden “Alman” ibaresini çıkardı. Bu kampanya yalnızca sosyalistleri değil, muhafazakâr Alman kökenli çiftçileri de hedef alıyordu. Bu dönemin en çarpıcı örneklerinden biri Robert Prager’ın 1918 yılında Collinsville’de linç edilmesidir. Almanya doğumlu bir işçi olan Prager, sosyalistlik ve casuslukla suçlandı. Ancak bu suçlamaları doğrulayacak somut kanıtlar ortaya konulamadı. Maden işçileri sendikasına katılmak isteyen Prager’ın başvurusu reddedilmişti. Bazı tarihsel anlatılarda yerel sendika yöneticilerinin onu sosyalist bir kışkırtıcı olarak damgalamasının linç sürecinde etkili olduğu ileri sürülür. Linç olayının merkezinde ise çoğunluğu göçmenlerden oluşan yerel maden işçileri bulunuyordu. Sanıkların beraat etmesi, dönemin milliyetçi histerisinin ve sınıf içi dayanışmanın nasıl parçalandığının göstergelerinden biriydi. Chicago Tribune ve New York Times olayı eleştirirken, Washington Post’un linci “sağlıklı bir uyanış” olarak nitelemesi Amerikan basınındaki yaklaşım farklılığını da ortaya koyuyordu.
Burada üzerinde durulması gereken nokta, savaş döneminde Amerikan işçi sınıfının kendi içindeki bölünmenin nasıl derinleştirildiğidir. Aynı üretim ilişkileri içerisinde sömürülen işçiler, milliyetçilik ve savaş propagandası aracılığıyla birbirlerine düşman hâline getirilebiliyordu. Böylece sınıf dayanışmasının yerini ulusal aidiyetler, ortak ekonomik çıkarların yerini savaşın yarattığı siyasal kutuplaşma alıyordu.
Debs’in yükselişi ile savaşın işçiyi bölmesi arasındaki gerilim yalnızca siyasal alanda yaşanmıyordu. Aynı yıllarda fabrikada da emek, yeni bir disiplinle yeniden örgütleniyordu. Bu iki disiplin biçimiyle, yani fabrikadaki ritimle ve siyasetin seçim takvimine sıkışmasıyla, bugünün koşulları arasındaki ilişkiye yazının sonunda döneceğiz.
Bu tarihsel dönemin bir başka boyutu ise üretim süreçlerinde yaşanan dönüşümdür. Taylor’ın bilimsel yönetim anlayışını 1911’de yayımladığı çalışmayla sistemleştirmesi ve Ford’un 1913’te hareketli montaj hattını uygulamaya başlaması, Amerikan sanayisinde emeğin örgütlenişini köklü biçimde değiştirdi. Aynı yıllarda Debs’in seçimlerde elde ettiği başarı, sosyalist hareketin yükselişiyle üretim süreçlerindeki bu dönüşümün tarihsel eşzamanlılığını düşündürmektedir.
Yalçın Küçük’ün bu gelişmeler arasında kurduğu ilişki de burada önem kazanır. Fabrika üretiminde işçinin yaratıcılığını ve üretim üzerindeki denetimini ortadan kaldıran yeni yöntemler, emeğin makinenin ritmine tabi kılınması anlamına geliyordu. Bu dönüşümün yarattığı toplumsal tepkinin sosyalist hareketin yükselişiyle aynı döneme denk gelmesi, üzerinde düşünülmeye değer bir tarihsel olgudur. Elbette bu eşzamanlılık tek başına doğrudan bir nedensellik ilişkisi kurmaya yetmez; ancak üretim sürecindeki dönüşüm ile siyasal hareketlilik arasındaki ilişkiyi sorgulamamıza imkân verir.
Lenin’in Taylorizme yaklaşımı da bu tartışmanın önemli bir parçasıdır. Lenin, 1914 yılında Taylor sistemini işçinin emeğini daha yoğun biçimde sömürmenin “bilimsel” yöntemi olarak eleştirmişti. 1918’de ise Sovyet iktidarının görevlerini tartışırken üretimde rasyonalizasyonun, disiplinin ve verimliliğin önemine dikkat çekti. Buradaki mesele, üretim tekniğinin kendisini sınıfsal ilişkilerden bağımsız bir biçimde değerlendirmek değil, bu tekniklerin hangi sınıfın çıkarları doğrultusunda ve hangi toplumsal ilişkiler içerisinde kullanıldığını sorgulamaktı.
Ancak siyasal iktidarın el değiştirmesi, üretim ilişkilerinin ve toplumsal alışkanlıkların kendiliğinden dönüşmesini sağlamıyordu. Polonya-Sovyet Savaşı sonrasında devrimci dalganın gerilemesi ve devrimin uluslararası ölçekte yayılmaması, Bolşeviklerin önünde ciddi bir maddi sorun yarattı. Çarlık Rusyası’ndan devralınan ekonomik ve toplumsal geri kalmışlık, yeni iktidarın üretimi örgütleme biçimini de belirliyordu. Devrimci iktidarın karşı karşıya kaldığı temel çelişkilerden biri, üretici güçleri geliştirme zorunluluğu ile yeni toplumsal ilişkileri kurma hedefi arasındaki gerilimdi. Bolşeviklerin devrimi yayma emeklerinin gerilemesi sonucu dünyadaki bütün sol hareketlerde olduğu gibi Amerikan solu da bundan nasibini aldı fakat bu dosyanın konusundan bağımsız olarak ayrı bir incelemeyi hak ettiği için bunu farklı bir zamana bırakıyoruz.
Tıpkı Napolyon karşısında Borodino Muharebesi sonrasında Kutuzov’un geri çekilme kararıyla Moskova’yı boşaltıp maddi güç toplama ve tarihsel koşulları olgunlaştırma stratejisi gibi; devrimci iktidarın da belirli tarihsel momente dayalı bu taktiksel rasyonalizasyon hamleleri, nihai hedefin kendisiyle karıştırılmamalıdır.
Küçük’ün üretim tekniğinin dönüşümüne ilişkin eleştirilerinde parça başı ücret sistemine ve Stakhanov hareketine yönelttiği itirazlar da bu açıdan önemlidir. Sosyalist bir ekonomide üretimin artırılması amacıyla kullanılan ücretlendirme ve teşvik mekanizmaları, işçinin emeği üzerindeki denetimini artırmak yerine eski kapitalist disiplin biçimlerini yeniden üretebilir. Dolayısıyla sorun yalnızca üretim araçlarının mülkiyetinin kime ait olduğu değil, üretimin hangi toplumsal ilişkiler içerisinde örgütlendiğidir.
Bütün bu tartışmanın bu yazı açısından anlamı şudur: Bir araç, ister fabrikadaki ücret sistemi ister burjuva demokrasisinin sandığı olsun, kimin elinde ve hangi toplumsal ilişkiler içerisinde kullanıldığına göre anlam kazanır. Aynı soruyu aşağıda sandık için de soracağız.
Savaşın İç Cepheye Yansıması ve Amerikan Solunun Konumu
Bu tarihsel çerçeveyi okurlarımızla tartıştıktan sonra yakın tarihimize geri dönelim. 3 Kasım sonucunun anlamı, savaşın iç cepheye yansımasına ve Demokratların bu yansımayla kurduğu ilişkiye bağlıdır; çünkü asıl soru, sandığa yansıyan basıncın hangi toplumsal kaynaklardan beslendiği ve Demokratların bu basınçla nasıl bir sicil üzerinden ilişkilendiğidir.
Öncelikle şunu açıkça söylemek gerekir: Demokratların savaş kışkırtıcılığı, emperyalist müdahaleleri ve işlediği suçlar tablosu, dış politika ve küresel sermayenin çıkarlarının korunması bakımından Cumhuriyetçilerden bütünüyle farklı bir yerde değildir. Elbette iki parti arasında iç politika, göçmenlik, emek hakları ve toplumsal özgürlükler bakımından gerçek farklılıklar bulunuyor. Ancak bu farklılıklar, Amerikan emperyalizminin dünya üzerindeki askerî ve ekonomik üstünlüğünü koruma yönündeki temel stratejik sürekliliği ortadan kaldırmıyor. Peki Demokratların kaşı gözü birkaç iyi adam geldi diye mi açıldı? Bu soruyu yalnızca seçim söylemleri üzerinden değil, yakın geçmişte üstlendikleri siyasal sorumluluklar üzerinden cevaplamak gerekiyor.
Biden yönetiminin önünü açtığı ve doğrudan sorumluluğunu taşıdığı politikalar arasında, Ukrayna’da aşırı sağcı ve tarihsel Banderacı unsurların devlet ve güvenlik aygıtları içerisindeki etkisinin görmezden gelinmesi, Kiev yönetimine koşulsuz askerî ve siyasi destek verilmesi, Nasrallah’ın İsrail tarafından öldürülmesinin ardından sergilenen tutum, Güney Lübnan’daki askerî operasyonlar sonucunda yüz binlerce insanın yerinden edilmesi ve Filistin halkına yönelik etnik temizlik niteliği taşıyan saldırılar karşısında İsrail’e verilen kesintisiz destek bulunuyordu. Lübnan’da yaşanan yıkım sonucunda bir milyondan fazla insan yerinden edilirken, yüz binlerce kişi Suriye’ye sığınmak zorunda kaldı. Washington yönetimi, bütün bu gelişmeler boyunca İsrail’e askerî yardımını ve diplomatik desteğini sürdürdü. Dolayısıyla bugün Demokratların savaş karşıtı söylemini değerlendirirken, bu söylemin hangi tarihsel sicilin üzerine inşa edildiğini unutmamak gerekir.
Bu sicil ortadayken, peki ne oldu da Trump’ın görevi devralmasının ardından Türkiye’deki bazı sol liberal çevrelerde “Trump’ın gelmesi dünyanın selametine” şeklinde bir karşılık üretilebildi? Bu yaklaşım, öncelikle Lübnan’da Nasrallah’ın öldürülmesiyle derinleşen bölgesel kırılmayı, ardından Suriye’de Baas Partisi rejiminin cihatçı silahlı gruplar tarafından alaşağı edilmesini ve bu gelişmelerin Ortadoğu’daki güç dengeleri üzerindeki sonuçlarını gerektiği gibi değerlendiremedi. Üstelik rejimin çöküşünün ardından, özellikle Mart 2025’te Lazkiye ve Tartus başta olmak üzere Suriye’nin kıyı bölgelerinde Alevi halka yönelik katliam dalgaları yaşandı. Yaklaşık 1.400 insanın öldürüldüğü bu şiddet dalgası, yeni iktidarın güvenlik aygıtı içerisindeki denetim sorunlarını ve azınlık topluluklarının karşı karşıya kaldığı tehdidi açıkça ortaya koydu. On üç yıl boyunca savaşın yıkımı altında yaşamış, 6 Şubat 2023 depreminin yaralarını taşımış bir ülkenin siyasal çöküşünü kendiliğinden özgürleşme olarak değerlendirmek, ardından ortaya çıkan cihatçı şiddeti ve toplumsal parçalanmayı görmezden gelmek demektir. Bölgedeki gelişmeleri yalnızca Esad’ın gitmesi veya Trump’ın göreve gelmesi üzerinden okuyan yaklaşım, emperyalist güç mücadelelerinin ve yerel toplumsal çelişkilerin yarattığı sonuçları açıklamakta yetersiz kalıyor. Trump’ın dönüşünü “dünyanın selameti” sayan okuma ile Demokratların zaferini kurtuluş sayan okuma aynı liberal masalın iki yüzüdür: İkisi de güç dengelerini, yerel çelişkileri ve emperyalist sürekliliği görmezden gelir. Seçim sonucunu yorumlarken kaçınmamız gereken şey de tam olarak budur.
Amerikan kamuoyuna dönersek, Filistin halkıyla dayanışmanın güçlenmesi kendiliğinden ortaya çıkan bir siyasal yönelim değildi. Columbia Üniversitesinde başlayan ve Harvard başta olmak üzere ülkenin farklı üniversitelerine yayılan protestolar, üniversite yönetimlerinin disiplin mekanizmaları, polis müdahaleleri ve öğrencilerin gözaltına alınmasıyla karşı karşıya kaldı. Üniversite kampüslerinde başlayan bu hareketlilik, kısa sürede ülkenin farklı kentlerindeki gösterilerle ve uluslararası dayanışma eylemleriyle birleşti. Berlin’de Moritzplatz çevresinde düzenlenen Filistin dayanışma gösterilerinde polisin protestoculara yönelik müdahaleleri de bu mücadelenin sınır aşan niteliğini ortaya koyuyordu. Burada önemli olan, Filistin meselesinin Amerikan toplumunda yalnızca bir dış politika tartışması olmaktan çıkmasıydı. Üniversite yönetimleriyle öğrenciler, polisle protestocular, İsrail’e destek veren siyasi temsilcilerle bu desteğe itiraz eden toplumsal kesimler arasında giderek belirginleşen bir siyasal karşıtlık oluşuyordu.
Bütün bunların ardından Demokratların savaş karşıtı toplumsal tepkinin siyasal temsilciliğine soyunması, tarihin ironilerinden biridir. Dün emperyalist politikaların uygulanmasında sorumluluk üstlenenlerin bugün bu politikalara karşı gelişen tepkiyi temsil etmeye çalışması, Amerikan siyasal düzeninin kriz anlarında nasıl yeniden konumlanabildiğini gösteriyor. Ancak bu noktada bir ayrım yapmak gerekiyor: Demokrat Parti’nin seçimlerde kazandığı başarı, Amerikan toplumunun bütününün sosyalist veya anti-emperyalist bir yönelime girdiği anlamına gelmez. Savaş karşıtlığı, yaşam maliyetlerine duyulan öfke, Trump yönetimine yönelik tepki ve Demokrat Parti’ye verilen oy aynı siyasal motivasyonun farklı ifadeleri değildir. Bunlar zaman zaman kesişen, ancak kendi özgün toplumsal dayanaklarını koruyan dinamiklerdir.
Bu ayrım, Amerikan toplumundaki iç cepheyi anlamak bakımından da önemlidir. ICE’ın uygulamaları, göçmen toplulukları üzerinde kurulan baskının çok ötesinde, bütün toplumun emek ilişkilerini ve siyasal davranışlarını etkileyen bir devlet mekanizmasına dönüşmüştür. Göçmen emeğinin düşük ücretli, ağır ve güvencesiz işlerde yoğunlaşması; sınır dışı edilme tehdidinin işçilerin örgütlenme ve hak arama imkânlarını daraltmasıyla birlikte değerlendirilmelidir. Amerikan sermayesinin emek piyasasında yarattığı bu bölünmüşlük, ICE’ın zor aygıtıyla birleştiğinde göçmen işçilerin yalnızca ekonomik değil, doğrudan siyasal ve toplumsal bir baskı altında tutulmasını sağlar. Amerikan Gestaposu olarak nitelendirdiğimiz ICE’ın işlevi de burada belirginleşir: Göçmenlerin sürekli bir sınır dışı edilme tehdidi altında yaşamasını sağlayarak yalnızca onları değil, onlarla aynı üretim süreçlerinde bulunan bütün emekçi kesimleri disipline eden bir korku mekanizması üretir.
Bu baskının karşısında gelişen toplumsal tepkiyi ise yalnızca göçmen toplulukların mücadelesine indirgemek mümkün değildir. Ocak 2026’da Minneapolis’te ICE karşıtı gösteriler sırasında örgütleyicilerin 50 bine kadar katılımcı bulunduğunu açıkladığı eylemler, iş bırakma çağrıları ve ülkenin farklı bölgelerine yayılan protestolar, göçmenlik politikasının Amerikan toplumunda yarattığı gerilimin boyutlarını ortaya koydu. Reuters’ın bağımsız olarak doğrulayamadığı bu katılım tahmini dahi, örgütleyicilerin ortaya koyduğu kitlesel seferberlik iddiasının ölçeği bakımından dikkat çekicidir. Burada mesele yalnızca göçmenlerin sınır dışı edilmesine itiraz edilmesi değil; federal devletin gündelik yaşama müdahalesine, polis şiddetine ve yurttaşlık statüsüne göre farklılaştırılan hak rejimine yönelik bir toplumsal itirazın gelişmesidir.
Bu tepki yalnızca sokakta ve sendikada değil, kültür alanında da görünür hâle geldi. Böyle bir ortamda Billie Eilish’in 2026 Grammy töreninde, içinde bulunduğu müzik endüstrisinin bütün konformist sınırlarına rağmen, “Çalınan topraklarda hiç kimse yasadışı değildir” diyerek ICE’a karşı tavır alması da yalnızca bir ünlünün politik çıkışı olarak okunmamalıdır. Yerleşimci sömürgecilik tarihinin üzerine inşa edilmiş Amerikan ulusal kimliği ile bugün göçmenlere yöneltilen yasallık ve aidiyet söylemleri arasındaki çelişki, popüler kültürün içinden dahi görünür hâle gelmektedir. Hollywood’un ve ana akım kültür endüstrisinin gençlik kültürünü çoğu zaman uyuşturucu, tüketim, cinsellik ve akran zorbalığı etrafında şekillenen nostaljik anlatılara dönüştürmesi de bu tablonun başka bir boyutudur. Burada gençliğin gündelik hayatını yalnızca bir kültürel tüketim alanı olarak değil, siyasetten uzaklaştırılmaya çalışılan toplumsal bir alan olarak değerlendirmek gerekir.
Öte yandan Amerikan gençliğinin internet ortamlarında ve yayın platformlarında geçirdiği zamanın, kendiliğinden bir apolitikleşme anlamına geldiğini söylemek de mümkün değildir. Hasan Piker gibi yayıncıların geniş gençlik kesimlerine ulaşması, daha önce geleneksel siyasal örgütlenmelerle teması olmayan gençlerin emperyalizm, Filistin, sınıf siyaseti ve sendikal mücadele gibi konularla karşılaşmasına imkân tanıdı. Özellikle NEET olarak tanımlanan, eğitim ve istihdam süreçlerinin dışında kalan gençlerin yaşadığı güvencesizlik, borçluluk, gelecek kaygısı ve toplumsal dışlanma, bu siyasallaşma açısından önemli bir toplumsal zemin oluşturuyor. Elbette internet yayıncılığı tek başına örgütlü bir sınıf hareketi yaratmaz. Fakat daha önce siyasal gündemin dışında kalan kesimlerin ortak sorunlarını tanımasına ve mevcut düzeni sorgulamasına aracılık edebilir.
Bu toplumsal hareketliliğin seçim alanındaki en görünür karşılığı ise DSA çevresidir. Aynı dönemde Demokratik Sosyalistlerin (DSA) federal, eyalet ve yerel seçimlerde elde ettiği kazanımlar da bu toplumsal hareketliliğin siyasal alandaki karşılıklarından biri olarak değerlendirilmelidir. DSA çevresinden adayların seçimlerde kazandığı yeni temsil olanakları, Amerikan solunun uzun süredir marjinalleştirildiği parlamenter alanda yeniden görünürlük kazanması bakımından önemlidir. Ancak bu sonuçları doğrudan bir sınıf hareketinin yükselişiyle özdeşleştirmek doğru olmaz. Seçim kazanımları, ancak arkasında kalıcı yerel örgütlenmeler, sendikal ilişkiler, toplumsal hareketlerle bağlar ve bağımsız bir siyasal program bulunduğu ölçüde daha geniş bir anlam kazanabilir. Ne var ki bu dip hareketliliği dahi, Demokrat Parti’nin seçim mekanizmasına eklemlenme ve mevcut düzenin sınırları içerisinde eritilme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Bu iç gerilimlerin üzerine savaş bindi. 28 Şubat 2026’da başlayan İran-Amerika Savaşı ise bu toplumsal ve siyasal gerilimleri yeni bir boyuta taşıdı. Arka kapı diplomasisinin sonuçsuz kalması ve ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, savaşın henüz ilk gününde Minab’daki Şecere Tayyibe kız ilkokulunun vurulmasıyla ağır bir sivil felakete dönüştü. Associated Press’in bağımsız yeniden yapılandırmasına göre saldırıda 157 ile 168 arasında insan hayatını kaybetti; bunların 123’ü 13 yaşında veya daha küçük çocuklardı. İran devlet medyası ayrıca saldırılarda Hamaney’in kızını, torununu, gelinini ve damadının öldürüldüğünü duyurdu. Saldırının sorumluluğuna ilişkin Amerikan makamlarının yürüttüğü inceleme ve hesap verme konusundaki tutumu ise tartışmalı kaldı. Bu tablo, savaşın daha ilk gününden itibaren askerî hedeflerin ötesine geçen insani ve siyasal sonuçlarını ortaya koyuyordu.
Batılı stratejistlerin, sığ Weberci bir bakış açısıyla, karizmatik liderin ortadan kaldırılmasıyla İran toplumunun sindirilebileceği yönündeki beklentisi de burada ciddi bir yanılgıya dönüştü. Bir siyasal yapının bütün toplumsal ve kurumsal bağlarını tek bir liderin kişiliğine indirgemek, İran’daki devlet mekanizmasını, güvenlik kurumlarını, dinî ağları ve tarihsel anti-emperyalist refleksleri görmezden gelmek anlamına geliyordu. Lider kadrosuna yönelik tasfiye hamlelerinin, toplumun geri kalanında otomatik olarak teslimiyet yaratacağı varsayımı, savaşın ilk günlerinden itibaren sorgulanmaya başladı. İran’ın askerî ve siyasi karşı hamleleri karşısında ABD, İsrail ve Körfez’deki müttefiklerinin bölgesel güvenlik düzeni de doğrudan baskı altına girdi. BAE, Bahreyn ve Ürdün gibi Amerikan askerî varlığına ev sahipliği yapan ülkelerin yanı sıra İsrail’in de doğrudan hedef hâline gelmesi, savaşın bölgesel niteliğini genişletti. Pakistan’ın Karaçi kentinde ABD konsolosluğunun dış güvenlik hattına yönelik saldırı girişimi sırasında yaşanan ve can kayıplarıyla sonuçlanan çatışmalar ise İran’a yönelik operasyonların yalnızca devletler arası diplomatik ilişkilerde değil, daha geniş bir toplumsal ve siyasal coğrafyada da yankı buldu.
Elbette bu tablonun ortaya çıkışını yalnızca “Amerikan toplumunun vicdanlı olmasına” bağlamak, bütün politik yanılgıyı birkaç “kötü adam” ile “iyi adam” masalına indirgemek olur. Savaş karşıtlığının güçlenmesi, Amerikan toplumundaki ahlaki tepkinin yanında, savaşın doğrudan ekonomik ve maddi sonuçlarıyla da bağlantılıdır. Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin kesintiye uğraması, enerji arzındaki belirsizlik, Brent petrol fiyatlarındaki sert yükselme ve İran’ın Bitcoin ile stablecoin ağları üzerinden alternatif ticaret ve finans kanalları oluşturmaya çalışması, zaten küresel ekonomik rekabetin ve önceki savaşların yükü altında bulunan Amerikan ekonomisi üzerindeki baskıyı artırdı. Kongre Bütçe Ofisinin hesaplamalarına göre ABD’nin İran savaşına yönelik harcamaları 1 Ağustos 2026 itibarıyla 38 milyar dolara ulaşmış, savaşın maliyetinin aylık yaklaşık 3 milyar dolar daha artacağı öngörülmüştü.
Bu maliyetin Amerikan emekçisinin gündelik hayatındaki karşılığı yalnızca federal bütçeden ayrılan askerî kaynaklarla sınırlı değildi. Benzin fiyatlarındaki artış, ulaşım ve üretim maliyetleri üzerinden tüketim mallarına yansırken, enerji piyasalarındaki belirsizlik zaten yüksek olan yaşam maliyetlerini daha da ağırlaştırıyordu. Fahiş kiralar ve ücretlerin hayat pahalılığı karşısında erimesi ise savaş başlamadan önce de Amerikan toplumunun temel sorunları arasındaydı. Dolayısıyla savaşın etkisini bütün kira artışlarının doğrudan nedeni gibi sunmak yerine, zaten derinleşmiş olan barınma ve geçim krizinin üzerine eklenen yeni bir ekonomik yük olarak değerlendirmek gerekir. Enflasyonla ve artan yaşam maliyetleriyle ezilen Amerikan emekçisi açısından emperyalist maceracılığın bedeli artık yalnızca uzak coğrafyalarda yaşanan yıkımla sınırlı değildi. Savaşın maliyeti, gündelik tüketim, ulaşım, enerji ve kamu kaynaklarının kullanımı üzerinden doğrudan iç siyasetin konusu hâline gelmişti.
Burada Amerikan sermayesinin stratejik öncelikleri de ayrıca değerlendirilmelidir. ABD’nin Ortadoğu’daki askerî yükümlülüklerini azaltarak Çin’le rekabete daha fazla kaynak ve dikkat ayırmak istemesi, uzun süredir tartışılan stratejik yönelimlerden biridir. Ancak bu durum, Amerikan emperyalizminin Ortadoğu’dan bütünüyle çekilmesi veya bölgedeki askerî varlığını sona erdirmesi anlamına gelmez. Daha ziyade kaynakların, askerî kapasitenin ve teknolojik yatırımların hangi coğrafyalara ve hangi rekabet alanlarına tahsis edileceğine ilişkin bir öncelik değişimini ifade eder. Starlink ve Elon Musk’ın şirketlerine sağlanan kamu destekleri, bu dönüşümün tek başına kanıtı olmaktan ziyade, Amerikan devletinin stratejik teknoloji, haberleşme, savunma sanayisi ve özel sermaye arasındaki ilişkileri nasıl yeniden örgütlediğini gösteren örnekler olarak ele alınmalıdır. Amerikan sermayesi açısından mesele yalnızca başka ülkelerde jandarmalık yapmanın maliyetinden kurtulmak değil, küresel rekabetin ağırlık merkezini belirleyen teknolojik ve ekonomik üstünlüğü koruyabilmektir.
Amerikan sermayesinin Ortadoğu’daki önceliklerini tartışırken, yukarıda andığımız Suriye örneğini de bu bölgesel güç dengelerinden bağımsız değerlendiremeyiz. 27 Kasım 2024’te başlayan ve 8 Aralık’ta Şam’ın düşmesiyle sonuçlanan on bir günlük HTŞ öncülüğündeki harekât, on üç yılı aşkın iç savaşın ardından Baas Partisi iktidarının çökmesine yol açtı. Bu sonucun arkasında yalnızca Rusya’nın Ukrayna’daki savaşa yoğunlaşması veya İran ve Hizbullah’ın İsrail’le çatışmalarda uğradığı askerî yıpranma bulunmuyordu. Suriye ordusunun çözülmesi, ekonomik kriz, devlet kurumlarının zayıflaması, askerî personelin motivasyon kaybı ve rejimin toplumsal dayanaklarındaki aşınma da bu çöküşün belirleyici unsurlarıydı. Amerikanın hamiliğinde yeni bir alt emperyalist aktör olan Türkiye’nin de desteklediği silahlı grupların askerî ve siyasi rolü de bu süreçte göz ardı edilemez fakat tüm bu operasyon ve kuşatmalar Suriye’nin bu kadar hızlı çözülüşünün açıklanmasına yardımcı olmuyor. Suriye’nin komşusu olan Lübnan 20. yüzyılda 3 işgal ve bir iç savaş, 21.yüzyılda 1 işgal görmesine ve hala çatışmaların çok yoğun sürmesine rağmen aktif olarak bu vahşiliğe karşı direnmeye devam etmektedir.
Bütün bu gelişmelerin ardından 3 Kasım seçimlerinde Demokratların hem Temsilciler Meclisi’nde hem de Senato’da çoğunluğu kazanması, tek başına Demokrat Parti’nin siyasal programının başarısı olarak okunamaz. Savaşın yarattığı maliyetler, yaşam pahalılığı, göçmenlere yönelik baskılar, federal devletin zor politikaları ve Trump yönetimine duyulan tepki, seçim davranışını etkileyen farklı dinamiklerdi. Demokratlar bu hoşnutsuzluğun önemli bir bölümünü seçim mekanizması içerisinde temsil edebildi. Ancak bu temsilin ortaya çıkması, söz konusu toplumsal kesimlerin Demokrat Parti’nin bütün politikalarını benimsediğini veya emperyalist dış politikanın esaslarına itiraz etmekten vazgeçtiğini göstermez. Sandıkta oluşan çoğunluk, Amerikan toplumunun tek bir siyasal iradeye dönüştüğünün değil, mevcut iktidara yönelik farklı hoşnutsuzlukların aynı seçim sonucunda kesişebildiğinin göstergesidir.
Bu nedenle seçim sonucunu yalnızca burjuva siyasetinin kitleleri soğurma hamlesinden ibaret görmek, madalyonun diğer yüzündeki siyasal hareketliliği de gözden kaçırmak olur. Demokratların kazandığı temsil, onların siyasal programından bağımsız olarak, Trump yönetiminin savaş ve ekonomi politikalarına karşı birikmiş toplumsal baskının parlamenter alandaki karşılıklarından biridir. Filistin halkının fedakârca sürdürdüğü direniş, İran’ın askerî ve siyasi karşı hamleleri, göçmen topluluklarının ve onlarla dayanışma içerisindeki Amerikan halkının ICE’a karşı mücadelesi, üniversite gençliğinin Filistin dayanışma eylemleri ve sendikal hareketin sürdürdüğü mücadele, bu toplumsal baskının farklı kaynaklarını oluşturuyor. Bu mücadelelerin hiçbirini Demokrat Parti’nin seçim başarısına indirgemek mümkün değildir. Tersine, seçim sonucunun siyasal anlamını belirleyecek olan, bu hareketlerin seçim sonrasında kendi taleplerini ve örgütsel bağımsızlıklarını koruyup koruyamayacaklarıdır.
Sonuç: Bu Duruma Nasıl Bakmalıyız?
Bu yazı sandık sonucunu ne bir zafer ne de bir aldatmaca olarak okumaya çalıştı. Eleştirel mesafeye rağmen ortaya çıkan tabloyu bir kazanım olarak görmek mümkün. Fakat henüz sosyal demokrasinin kırıntısının dahi demokratik sosyalistler kisvesi altında tartışıldığı bir coğrafyada; aylarca Beyaz Saray’ın resmî hesaplarından ve ana akım mecralardan “Komünistler geliyor, karımızı, malımızı, İncilimizi çalacaklar” minvalinde bir paranoya ve tepki dalgası üretilen bir yerde, bunu ham birer zafer narası olarak anlatmak, devrimci tarihimize ve yaşanan kolektif travmalara büyük bir saygısızlık olacaktır.
Bu temkin, bizim için soyut bir ilke değil, ağır bir hafızadır. Zira geçmişimiz; sosyal demokratlara, düzen içi sol kisveli odaklara ve sistemin sunduğu vaatlere bel bağlandığı her anda, sosyalistlerin bedel ödediği karanlık bilançolarla doludur. Bu gerçeğin hafızası; Tarsus katliamından 1991 katliamlarına, 1979 Şavşat’ında Ecevit’in başbakanlığı döneminde Devrimci Yol militanlarına sıkılan kurşunlardan, 19 Aralık 2000 Hayata Dönüş Operasyonu’nun cehennemine kadar uzanan tarihsel bir hat izler. Bu örnekleri birbirinin aynısı olaylar olarak değil, düzen içi siyasal uzlaşmaların ve devlet şiddetinin farklı tarihsel koşullarda devrimci hareketin karşısına nasıl çıktığını gösteren bir hafıza olarak değerlendirmek gerekir. Ama bu hafıza, düzen içi her imkânı reddetmeyi değil, imkânın sınırını bilerek kullanmayı öğretir; DSA’nın kazanımı da ancak bu bilinçle bir kazanım sayılabilir.
Metnin başında sorduğumuz soruya dönecek olursak, Demokratlar ile Cumhuriyetçiler arasındaki çekişmenin ve Demokratik Sosyalistlerin seçimlerde parlamentoda temsil kazanmasının siyasal bir kazanım olarak değerlendirilmesi mümkündür. Ancak bu kazanımı, arkasındaki sınıfsal ilişkilerden ve toplumsal mücadelelerden bağımsız ele almak, Amerikan siyasetinin bugün içinde bulunduğu çelişkileri eksik okumak olacaktır. İran’ın Amerikan emperyalizmine karşı yürüttüğü mücadelenin yarattığı askerî ve ekonomik baskıyı, ICE’ın baskı mekanizmasına karşı direnen Amerikan halkının mücadelesini, Filistin dayanışma hareketini ve gençlik içerisindeki siyasallaşmayı görmezden gelmek, sandık sonuçlarını kendi başına tarihsel bir açıklamaya dönüştürmek anlamına gelir. Oysa parlamentoda kazanılan temsil, bu mücadelelerin yerine geçemez; ancak onların yarattığı toplumsal baskının siyasal alandaki karşılıklarından biri olarak anlam kazanabilir.
Burada asıl mesele, seçim sonuçlarının kendisinden ziyade, bu sonuçları mümkün kılan toplumsal dinamiklerin hangi yönde gelişeceğidir. Amerikan solunun önündeki temel sorun, toplumsal hoşnutsuzluğun seçim dönemlerinde Demokrat Parti’ye yönelen bir tepki olarak kalmasını engelleyip bunu kalıcı örgütlenmelere, sendikal mücadeleye ve bağımsız bir siyasal programa dönüştürebilmektir. Demokratik Sosyalistlerin elde ettiği temsil, işçi sınıfının kendi örgütlü gücünü ve siyasal iradesini artırdığı ölçüde anlam kazanacaktır. Aksi hâlde sistemin kendi iç çelişkilerinden doğan toplumsal muhalefetin yeniden Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki rekabete eklemlenmesi, Amerikan siyasal düzeninin tarihsel olarak başvurduğu soğurma mekanizmasının başka bir biçimi olacaktır. Eugene Debs’in temsil ettiği sosyalist hareketin tarihsel deneyimi de bu açıdan yeniden düşünülmelidir: Seçimlere katılmak, parlamentoda temsil edilmek ve geniş kitlelere ulaşmak, bağımsız bir sınıf siyasetinin varlığıyla anlam kazanır; bunların hiçbiri tek başına böyle bir siyasetin yerine geçmez.
Dolayısıyla burjuva siyasetinin kendi iç krizlerinden ürettiği geçici taktiksel geri çekilmeleri veya sandık zaferlerini devrimci kurtuluş reçeteleri gibi sunmak, tarihin bize bıraktığı en temel dersi ıskalamak demektir. Türkiye solunun sosyal demokrasiyle kurduğu ilişkinin tarihsel bilançosu da bu tartışmanın dışında tutulamaz. Bu tarihsel örnekler, düzen içi siyasetin sunduğu her imkânı reddetmek için değil, bu imkânların sınıfsal ve siyasal sınırlarını unutmamak için önemlidir. Devrimci hareketin kendi örgütsel ve siyasal bağımsızlığını yitirmesi, onu yalnızca başka siyasal aktörlerin gündemine tabi kılmakla kalmaz; kendi toplumsal dayanaklarını da zayıflatır.
Yazının başında bıraktığımız iki disiplin biçimine, fabrikaya ve sandığa, böylece geri dönmüş oluyoruz. En nihayetinde mesele, kapitalist rasyonelleşmenin ve burjuva siyasetinin toplumsal enerjiyi hangi mekanizmalarla disipline ettiği sorusunda düğümleniyor. Taylor’ın ve Ford’un üretim bandında işçinin emeğini belirli bir ritme ve düzene tabi kılmasıyla parlamenter siyasetin toplumsal muhalefeti seçim takvimine ve parti rekabetine sıkıştırması arasında kurduğumuz ilişki de burada anlam kazanıyor. İster fabrikadaki yürüyen bant olsun ister burjuva seçimleri: Bir aracın devrimci mücadelede kullanılabilir olması, onun kendi tarihsel ve sınıfsal sınırlarını ortadan kaldırmaz. Asıl mesele, sermayenin ve emperyalist merkezlerin kriz anlarında sığındıkları liberal masallara kapılmak değil; Amerikan işçi sınıfının ve sosyalist hareketinin kendi bağımsız siyasal hattını, geçmişin karanlık bilançosunu unutmadan, yeni toplumsal mücadelelerin içerisinde çelikten bir iradeyle örebilmesidir.
Son olarak bu yaz yaşanan bir hadiseye değinerek dosyanızı sonuna gelelim.
Konformist Amerikan medyasının ikiyüzlülüğün en somut tezahürlerinden biri, sahadaki ABD’li oyunculara kendi ülkelerinin emperyalist katliamları asla hatırlatılmazken, İran millî takımı kaptanı Mehdi Taremi’ye kurulan o meşhur röportaj kumpasındaydı. Christian Pulisic’e Washington’ın işgal ettiği coğrafyaları, akıttığı kanları hesap veren bir dille sormaya cesaret edemeyenler; söz konusu Doğulu bir sporcu olduğunda, Taremi’den emperyalist bombardıman altında can veren yurttaşlarının acısını halı altına bastırmasını ve Batı’nın siyasal anlatısına boyun eğmesini bekleyebiliyordu. Ukrayna’da yaşananlara anında ahlaki bir infialle sarılan Amerikan ana akım medyası, Minab’daki kız ilkokulunda 123’ü çocuk 160’a yakın insanın katledilmesi karşısında çifte standartlı bir konforlu sessizliğe gömülüyordu. Pulisic’e gösterilen o “korunaklı tarafsızlık” ile Taremi’ye yöneltilen bu sömürgeci hınç arasındaki uçurum, Amerikan kamuoyunun ve medyasının ahlaki çürümesini gözler önüne sermektedir.
Alper SEYDİKÖYLÜ Yazdı…
Kaynakça:
Peter Stehman, Lynching of Robert Prager (1918).
1914–1918 Online, Robert Prager maddesi.
Illinois State Museum, Dance or Be Hanged – The Prager Case.
Sol Müdahale: Yalçın Küçük
Ortaçağ’dan Sovyetlere Rusya Tarihi: Grozny, İ.
Rusya’nın Kısa Tarihi: Ascher, A. (2019). Rusya’nın Kısa Tarihi. (Çev. A. E. Koca). İletişim Yayınları.
Sovyet İktidarının Acil Çözümü: Lenin, V. İ. (2015.
Weimar Almanya’sı: Demokrasinin Sözü ve Trajedisi [Weimar Cumhuriyeti’nin Kısa Tarihi]: Weitz, E. D. (2016). Weimar Almanya’sı: Demokrasinin Sözü ve Trajedisi. (Çev. E. Gözgü). İletişim Yayınları.
Çalınan Devrim: Troçki, L.
https://letterboxd.com/film/dazed-and-confused
https://www.dw.com/tr/billie-eilishten-grammyde-trump-yönetimine-ice-tepkisi/a-75761952