Ulusal Devrim Yolu İdeoloğu – Doğan Avcıoğlu

Avcıoğlu’nun, Türkiye’nin düşünce dünyasında şüphesiz hiç sarsılmayacak bir konumu var; Türkiye’ye özgü sosyalizm arayışı, Kemalizm’i sosyalist metodla yeniden yorumlayışıyla o, sosyalist aydınlar arasında en farklı olanı… Ancak onun farkı Kemalizm’e getirdiği yorumlardan ya da sosyalizmi “kalkınmacılık” olarak yeniden kavramsallaştırmasından gelmiyor, Avcıoğlu’nu diğerlerinden ayıran en temel özellik; Türkiye’nin düzenini değiştirecek sosyalist bir devrimi arayışında yatan, sürekli olarak iktidarı arayan ve iktidar için giriştiği ihtilal girişiminden geliyor.

Paris’ten dönüşünde “Bizi hor gören bu p… seviyesine nasıl geliriz ve Türkiye’yi nasıl değiştiririz?” diye soruyor Avcıoğlu. Soğuk Savaş yıllarında sosyalizmin öcü ilan edildiği o günlerde Yön Dergisi’ni çıkarmakla başlıyor işe.

“Aydınların Ortak Bildirisi” başlığıyla çıkan Yön Bildirisi kısa sürede geniş destek bularak 1042 imzaya ulaşıyor, ve Yön’ün daha ilk sayısında Avcıoğlu yazısını, “… az gelişmiş memleketler için tek çıkar yol sosyalizmdir.” cümlesiyle bitiriyor.

Yayın hayatı boyunca birçok tabuyu ve sansürü yıkan Yön dergisi Türkiye’nin en çok okunan dergilerinden biri oluyor. Öyle ki bir dönem TİP dahi Yön’ün parti içindeki popülerliğine karşı zaman zaman tedbir almak zorunda kalıyor. Ancak ilk defa Yön ile sosyalizmle tanışan ve Yön sayesinde TİP’te örgütlenen birçok ismin olduğu da biliniyor. Yön dergisinin yıktığı tabulardan en bilineni ise Nazım Hikmet’e uygulanan sansürü delmesi oluyor.

Tüm bunların yanında Türkiye solunun teorik tartışmalarının belki de en üzerinde durulan konusu, “Milli Demokratik Devrim” kopuşu da Mihri Belli’nin Yön’de yazdığı yazıyla ortaya çıkıyor.

Parlamentarizm ve seçimler yoluyla başarı elde edilemeyeceğini, bunun yerine asker-aydın-sivil “Zinde güçler” ile doğrudan bir devrim yapılması gerektiğini savunan Avcıoğlu bu bağlamda ordu içinde taraftar toplamaya çalışıyor. 222 sayının ardından Yön artık bulunduğundan sıra Devrim’e geliyor. Devrim Gazetesi de 1971’de kapanana kadar 79 sayı çıkarıyor.

1968 yılına gelindiğinde meşhur Türkiye’nin Düzeni yayınlanıyor. Ordu içinde Avcıoğlu’nun popülerliği o kadar yüksek ki dönemin Kara Kuvvetleri Komutanı Faruk Gürler kitap hakkında, “Türkiye’nin Düzeni kitabını okumayan subayı ben eksik görürüm.” diyor. Tabi Türkiye’nin Düzeni başkalarının da dikkatinden kaçmıyor. Henüz daha yeni öğrendiğimiz bilgilere göre meşhur Vietnam Kasabı Robert Komer Türkiye Büyükelçiliği sırasında kitabın geniş bir İngilizce özetini yaptırarak ABD Büyükelçiliği bünyesinde diplomatlar ve istihbaratçılarla analiz toplantıları gerçekleştiriyor. ABD Kongre Kütüphanesi arşivlerinden çıkan belgelere ve dönemin ABD Enformasyon Ajansı (USIA) yetkilisi Leon Picon’un itiraflarına göre de ABD bu kitabın ideolojik gücünü kırmak için özel bir psikolojik operasyon yürütüyor.

Leon Picon kitaptan,

“Evet. Türkiye’ye geldiğim dönemde Doğan Avcıoğlu adında birinin kaleme aldığı, oldukça sol eğilimli bir kitap yayımlanmıştı. Kitabın adı ‘Türkiye’nin Düzeni’ idi.
Bu eser, Türkiye’nin ihtiyaçlarını bütünüyle Marksist bir ekonomik yaklaşımla ele alıyordu. Mevcut gidişattaki yanlışlara dair oldukça sert, hatta neredeyse şiddet içeren ifadeler barındırıyordu. Doğal olarak öğrenciler bu kitaba büyük ilgi gösterdiler.
Haliyle, bu durum karşısında bir şeyler yapmamız gerekiyordu. Kitap programlarına dahil olduğumuz sınırlı ölçüde, temel hedefimiz bu kitabı etkisiz hale getirmekti. Türkiye’de insanların çok fazla kitap okumadığı tespitinize tamamen katılıyorum; ancak Avcıoğlu’nun bu kitabı öğrenciler arasında popülerdi. Biz de Amerikan bakış açısını yansıtan kitapları erişilebilir kılarak bu etkiyi dengelemeye çalıştık.” diye söz ediyor.

CİA’nın sıkı takibine takılan Avcıoğlu aynı dönem Sovyetler Birliği’nin de dikkatini çekiyor. Sovyet Bilimler Akademisi Avcıoğlu için “Ulusal Devrim Yolu İdeoloğu” derken Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin resmi yayın organı olan Pravda gazetesi de Yön çizgisini “ulusal uyanış” olarak selamlıyor.

Giriştiği devrim denemesi 9 Mart’ta CİA destekli bir tertiple başarısız oluyor ve Madanoğlu Davası’ndan yargılanarak hapse giriyor. Bu dönemden itibaren hayata gözlerini yumacağı 1983 yılına kadar Milli Kurtuluş Tarihi (4 cilt) ve Türklerin Tarihi (6 cilt) eserlerini kaleme alıyor.

Hayatı boyunca daima okuyan, yazan, araştıran ve en önemlisi bir şeyleri değiştirmek için aksiyon alan bir aydın ve bir düşünür olarak Doğan Avcıoğlu Türkiye Solunun belki de en özgün ismi olmaya, fikirlerimizi etkilemeye devam ediyor.

Devrimci Doğan’ı büyük bir saygıyla anıyoruz.

Samet UZUNBOY Yazdı…